Dünya’nın Türkiye’deki Mirası: Efes Antik Kenti

efes antik kenti

Gezilecek Yerler Türkiye

Efes Antik Kenti’nin Önemi Nedir?

  • Efes Antik Kenti İzmir’in Selçuk ilçesi sınırları içerisinde bulunan, Antik Yunan devrinden kalmış, daha sonra Roma İmparatorluğu hakimiyetine geçen insanlık tarihi kadar eski bir antik kenttir.
  • Klasik Yunan Dönemine ait İyonya’da bulunan 12 şehirden birisi olan Efes, Cilalı Taş Devri – M.Ö. 6000 yıllarına uzanan tarihi ile Efes Antik Kenti UNESCO tarafından 2015 yılında Dünya Mirası listesine kültür varlıkları listesinden alınmıştır. 1994’te UNESCO tarafından geçici miras listesinde bulunan Efes Antik Kenti, dünyadaki sayılı antik kentlerden birisi olarak Ege’nin ve İzmir’in turizm hazinesidir.

Efes Antik Kentinin Tarihçesi

  • Efes Antik Kenti 1996 yılında Selçuk, Aydın ve Efes yol üçgeninin 100 metre güneybatısında ve Derbent çayının kıyısında tespit edilmiştir.
Efes Antik Kenti caddesi
Efes Antik Kenti caddesi
  • Yapılan kazılar sonucunda taş ve bronz baltalar, iğneler, açkılı seramik parçaları, ağırşaklar, volkanik cam ve çakmaktaşı, deniz kabukları, öğütme ve perdah aletleri gün yüzüne çıkarılmıştır.
  • Adil Evren başkanlığındaki arkeolog ekibi tarafından bulunmuş ve dünya turizmine kazandırılmıştır.
  • Ekip tarafından bu kalıntıların Neolitik döneme ait olduğu saptanmıştır.
  • M.Ö. 1050’li yıllarda Yunanistan’dan gelen göçmenlerin yaşadığı bir liman kenti konumundaki Efes’in, M.Ö. 560 yılında ise Artemis Tapınağı çevresine taşınmış olduğu tespit edilmiştir.
  • Bugün kalıntıları yeryüzüne çıkarılan Efes Harabeleri Büyük İskender’in komutanlarından Lisimahos tarafından M.Ö. 300 yılları civarında kurulmuştur.
  • Roma İmparatorluğu zamanında özerk bir yönetime ve yapıya sahip olan Efes kentinde, bütün cadde ve sokaklar enteresan bir şekilde birbirini dik olarak kesmektedir.
  • Helenistik ve Roma döneminde en ihtişamlı ve gözde zamanlarını yaşayan Efes, Roma imparatoru Augustus döneminde Asya eyaletine başkent olmuş, o dönemdeki nüfusu bile 200.000 kişinin üzerine çıkmıştır.
  • Bu dönemde Efes’in her yeri mermerden yapılmış anıtsal yapı ve eserlerle donatılmıştır.
  • Dördüncü asırda Efes Limanı’nın toprakla dolmaya başlamasıyla Efes’te ticaret gerilemeye başlar.
  • Roma imparatoru Hadrian ticaretin canlanması için limanı birkaç defa temizletmiştir.
  • Liman kuzeyden gelen Marnas Çayı ve Küçük Menderes akarsularının getirmiş olduğu alüvyon topraklarla dolmuştur.
  • Denizden giderek uzaklaşan Efes’e 7. asırda Müslüman Araplar taarruzda bulunmuştur.
  • Bizans İmparatorluğu döneminde tekrar yer değiştirilen ve ilk kez kurulduğu Selçuk’taki Ayasuluk Tepesi’ne getirtilen Efes, 1334 yılında Aydınoğulları tarafından fethedilmiştir.
  • Aydınoğulları’ndan sonra Osmanlı hâkimiyetine geçen Efes, 16. asırdan itibaren küçülmeye başlamış ve bölgedeki Selçuk ilçesi daha aktif duruma gelmiştir.
  • Doğu ile Batı arasında bir kapı mesabesinde bulunan Efes, bir liman kenti olarak bazı devirlerde ticaret merkezi olarak kalma durumunu korumuştur.

Efes Antik Kenti’nin Özellikleri Nedir?

  • Anadolu’daki eski ana tanrıça Kibele geleneğine ve kültürüne dayalı Artemis kültürünün en büyük Tapınağı da Efes Antik kenti içerisinde yer almaktadır.
Efes Antik Kentin'de sütunlar
Efes Antik Kentin’de sütunlar
  • M.Ö. 6. asırda bilim, sanat ve kültür sahalarında Milet ile birlikte öncü konumda bulunan Efes Antik Kenti; Bilge Herakleitos, Rüya Tabircisi Artemidoros, şair Callinos ve Hipponaks, gramer bilgini Zenodotos, Hekim Soranos ve Rufus gibi önemli kişilerin yetiştiği yer olarak Hristiyan dünyasında anlamlı bir yere sahiptir.
  • Efes, tarih boyunca birçok defa yer değiştirdiği için kalıntılar 8 kilometrelik geniş bir alana yayılmış durumdadır. Ayasuluk Tepesi, Artemision, Efes ve Selçuk olarak 4 büyük bölgede konuşlanmıştır.
  • Efes Harabeleri dünyanın her yerinden gelen yılda yaklaşık olarak bir buçuk milyon kişi tarafından ziyaret edilmektedir.
  • Bütünüyle mermerden inşa edilmiş olan kent, başlıca şu ana yapılardan oluşmuştur:
Efes Antik Kenti estetik bir mimariye sahiptir.
Efes Antik Kenti estetik bir mimariye sahiptir.

Artemis Tapınağı:

  • Dünyanın 7 harikasından biri olarak kayıtlara geçen Artemis Tapınağı’nın geçmişi M.Ö. 7. asra kadar uzanmaktadır.
  • Mermerden inşa edilmiş ilk tapınak olma özelliğini üzerinde bulunduran Artemis Tapınağı, Tanrıça Artemis’e ithaf edilerek Lidya Kralı Croesus tarafından inşa ettirilmiştir.
  • Dönemin en meşhur heykeltıraşları tarafından ince bir sanatçılıkla oyulan tapınak bronz heykeller ile süslenmiştir.
  • Tapınaktaki Ana Tanrıça olan Artemis yüzünü Batıya dönmüş şekildedir.
  • Tapınaktan günümüze kalan sadece birkaç mermer blok bulunmaktadır.
  • Artemis Tapınağı’nın temellerine 1863 yılında British Museum’un yapmış olduğu katkılarla ulaşılmıştır.

Celsus Kütüphanesi:

  • Roma dönemi yapılarının en güzel ve ihtişamlı olanlarından birisi de Celsus Kütüphanesidir. Hem anıt mezar hem de kütüphane olarak inşa edilmiştir. Efes valisi olan Celcius öldükten sonra oğlu tarafından 106 yılında onun adına inşa ettirilen anıt mezardır.

Bülbül Dağı:

  • Bülbül Dağı Kilisesi; İsa’nın annesi olan Meryem’in yaşamının son yıllarını Yuhanna ile beraber geçirdiğine inanılan kilisedir.
  • Burası öte yandan Hristiyanlar için bir hac ve ibadet yeridir.
  • Birçok papa tarafından ziyaret edilmiştir.
  • Meryem Ana’nın burada ölü bulunduğuna dair tahminler olmasına karşın Eski ve Yeni Ahit’te Meryem Ana’nın mezarının Silifke’de bulunduğu ifade edilmektedir.

Yedi uyurlar (Ashabı Kehf):

  • Bizans döneminde mezar kilisesi durumuna getirilmiş olan bu mekân, Roma imparatorlarından Decius zamanında putperestlerin zulmünden kaçarak 7 Hristiyan gencin Panayır dağı eteklerine sığındıkları rivayet edilen mağara olduğu inancı araştırma çevrelerinde hâkimdir. Bu sebeple burası Hristiyanlarca kutsal sayılan mekanların başında gelmektedir.
  • Türkiye’de Yedi Uyurlar Mağarası olarak ve Müslümanlarca kutsal ziyaret mekanı olan mağara ise Mersin’in Tarsus İlçesi’nde bulunur.
  • Türkiye’de bulunduğu bilinen diğer Ashabı Kehf mağarası ise Diyarbakır Lice sınırlarları içerisinde bulunmaktadır. Bu mağaranın iç duvarlarında yedi uyurlara ithafen yazılmış yazılar bulunmaktadır.

İsa Bey Camii:

  • Aydınoğulları Beyliği döneminde 1374-75 yıllarında İsa Bey tarafından Ayasuluk Tepesi’ne inşa ettirilmiştir. Artemis Tapınağı ile Saint Jean Kilisesi arasında yer alan İsa Bey Camii Anadolu ve Selçuklu mimari sanatının ilk örneklerini teşkil eder.
  • İsa Bey Cami’sinin zengin süslemeleri çinileriyle göze çarpmaktadır. Cami 19. asırda kervansaray olarak da hizmet vermiştir.

Efes Antik kentinde bulunan diğer yapılar ise;

  • Hadrian Tapınağı
  • Domitian Tapınağı
  • Serapis Tapınağı
  • Meryem Kilisesi
  • Yukarı Agora ve Bazilika
  • Oktagon Odeon,
  • Prytaneion (Belediye Sarayı),
  • Mermer Cadde,
  • Domitianus Meydanı,
  • Magnesia Kapısı (Üst Kapı) ve Doğu Gymnasiumu,
  • Herakles Kapısı’dır.

Bir cevap yazın