AGİT’in Tarihçesi |KPSS Güncel|

agit

KPSS Güncel Bilgiler

Avrupa Güvenlik ve İş birliği Teşkilatı 1975 yılında Soğuk Savaş dönemi esnasında Avrupa’daki bloklar arasındaki düzenli olan diyaloğu geliştirmek suretiyle ve anlaşmazlıkların azaltılarak bu şekilde Avrupa’da güvenliğin artırılması için Avrupa Güvenlik ve iş birliği Konferansı ismiyle bir müzakere forumu ve konferanslar diplomasisi şeklinde ortaya çıkmıştır.

1970 yılından itibaren Avrupa’da Soğuk Savaş döneminin gevşemesiyle beraber Batıdaki güç ve bloklar arasında iyi niyet müzakerelerinin yapılması yönündeki öneriler üzerine görüşmeler başlamıştır. Bu önerinin Doğu Bloku devletleri tarafından da kabul görmesiyle 1973 yılında Helsinki’de başlayan görüşmeler neticesinde Helsinki Nihai Senedi imzalanmış ve bu senede 33 Avrupa devleti ile birlikte ABD ve Kanada imza atmıştır.

Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı müzakere süreci 1975 yılında başlamıştır. Helsinki Nihai Senedinde politik, askeri, insani, mali ve çevresel boyutları masaya yatırılmış, Soğuk Savaş döneminden sonra ise müzakereler ve faaliyetler ağırlıklı olarak politika ve askeri boyutta ilerlemiştir.

Süreç ve müzakereler 1990 yılların başına dek sürmüş, Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla beraber ideolojik kamplaşma nihayete ermiştir. Sovyetler Birliği’nin parçalanmasıyla kuruluş gayesini büyük ölçüde gerçekleştirmiş olan Avrupa Güvenlik ve İş birliği Konferansı bundan sonra, yeni dönemde meydana gelecek risk ve tehditleri tartışan ve buna karşı tedbirler alma çalışmalarında bulunan bir kurum haline dönüşmüştür. Bu süreçten sonra Avrupa Güvenlik ve İş birliği Konferansı; faaliyetlerini demokratikleşme ve insan haklarının izlenmesi, erken uyarı, çatışmaların önlenmesi, kriz yönetimi ve çatışma sonrası iyileştirme konularında yürütmeye başlamış, bu yönüyle barışçı ve sürdürülebilir kriz yönetimi hususlarında diğer uluslararası kuruluşlara nazaran daha profesyonel bir kurum pozisyonuna gelmiştir.

Soğuk Savaş dönemi ve Helsinki Nihai Senedi ile başlayan Güvenlik ve İş birliği Konferansı 1990 yılında imzalanan Paris Şartı ile kurumsal kimliğini göstermeye başlamıştır.

1992 yılındaki Helsinki zirvesinde Avrupa Güvenlik ve İş birliği Teşkilatı’nın işleyişi, bünyesinde bulunduracağı kurum ve kuruluşlarla temeli atılarak 1994 Budapeşte Zirvesinde Avrupa Güvenlik ve işbirliği Konferansı uluslararası profesyonel bir kuruluşa dönüştürülerek Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı AGİT ismiyle yeni bir döneme girmiştir.

AGİT; yapısı itibariyle kendi içinde yaptırımlar yetkisi bulunan, antlaşma ve sözleşme gibi hukuksal bağlayıcılığı bulunan bir belgeye dayanmamaktadır. Kabul ettiği ilke ve prensiplerin yanında bakanların, devlet ve hükümet başkanlarının ortaya koyduğu görüşler ve kararlar son derece önemlidir. Bu açıdan AGİT kararları oydaşma yani çoğunluğun görüş birliğine varması yöntemi ile alınmaktadır.

AGİT Soğuk Savaş döneminin bitmesi ile beraber insan haklarına ve insani boyuttaki sorumluluk ve yükümlülüklerin hayata geçirilmesine yönelik olarak çeşitli prensipler geliştirmiş ve bu prensiplere katkıda bulunması amacıyla;

  • AGİT Demokratik Kurumlar ve İnsan Hakları Ofisi,
  • Milli Azınlıklar Yüksek Komiserliği
  • Medya Özgürlüğü Temsilcisi

ismiyle 3 kurum oluşturmuştur.

Ayrıca AGİT üyeleri arasında siyasi diyalog ve çalışma düzeni zemini gerçekleştirmek üzere;

  • AGİT Parlamenter Asamblesi (AGİT-PA) 1991 yılında kurularak hayata geçirilmiştir. Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde de AGİT-PA Türk Grubu adı ile çalışmalar yapılmaktadır.

AGİT diğer uluslararası örgüt ve kuruluşlardan farklı olarak çeşitli misyonları üzerinde barındırmaktadır.

  • Güneydoğu Avrupa’da; Arnavutluk, Bosna-Hersek, Sırbistan, Karadağ, Kosova ve Makedonya’da,
  • Doğu Avrupa’da; Moldova ve Ukrayna’da,
  • Kafkasya’da; Azerbaycan ve Ermenistan’da,
  • Orta Asya’da; Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Tacikistan ve Türkmenistan’da ofisleri ile faaliyette bulunmaktadır.

Bu faaliyetlerde ulusal ve uluslararası çatışmaların ve görüş ayrılıklarının önlenmesi ve çözümü adına siyasi süreçlerin kolaylaştırılması, sivil toplum kuruluşlarının ve hukukun üstünlüğünün artırılması, demokrasi anlayışının geliştirilmesi ve genişletilmesi, insan ve azınlık haklarının korunması üzerine girişim, çalışma ve faaliyetlerde bulunmaktadır.

21. yüzyıla gelindiğinde toplum hayatındaki tehditlerin ve güvenliğin çok boyutlu ve karmaşık bir hal arz etmesi nedeniyle AGİT bu tehditlerle mücadelede yeni imkân ve yeteneklerin geliştirilmesine yönelik çalışmalarına başlamıştır.

Bu kapsamda 2003 Maastricht Bakanlar Konseyinde 21. Yüzyılda Güvenlik ve İstikrara Yönelik Tehditlere Yönelik AGİT Stratejisi adlı belge kabul edilmiş, 2010 Astana Zirvesinde ise Güvenlik Topluluğuna Doğru adı ile bir bildirge yayınlanmıştır.

Bu iki zirvede de AGİT coğrafyasında bulunan tüm toplumların en üst düzeyde güvenlik hakkına sahip olmaları amaçlanmıştır. Astana Zirvesinden itibaren güvenlik ve özgürlükler boyutu genişletilip geliştirilerek kadın, cinsiyet ve siber güvenlik gibi farklı ve karmaşık konular teşkilatın gündemine oturmuş ve tartışılır hale gelmiştir.

AGİT coğrafyasında güvenli toplumun oluşturulması amacıyla Helsinki Nihai Senedinin 40. yıldönümünde yani 2015 yılında katılımcı devletler arasında ileriye dönük, yapıcı ve sonuç odaklı gayri resmi diyalogların oluşmasına imkân tanınmıştır.

2015 yılından itibaren güvenliğin tesis edilmesi için iş birliğinin daha önemli ve öncelikli hale geldiği vurgulanmıştır. Bu güvenlik ve iş birliği 2015 yılında yükselen Ukrayna Krizi sebebiyle daha da gerekli hale gelmiştir.

Bir cevap yazın